تکنیک پرواز جسم:
راز و دانش اصلي « پرواز جسم » در يوگا در « كنداليني يوگا» نهفته است.
كنداليني يوگا ؛ دانش مربوط به شناخت انرژي بنيادين انسان وكنترل آن مي باشد. در «كنداليني يوگا » اسرار محل تمركز يافته انرژي و تكنيك هاي بيداري اين نيروها و نهايتا نحوه استفاده از اين نيروها بر ملا مي شود. بر اين اعتقاد ، انرژي بنيادين در پائين ترين قسمت ستون فقرات تقريبا در نزديكي نشمينگاه تمركز يافته و بعبارتي همچون ماري كه سه دور به دور خرد حلقه زده است خوابيده است.
كحنال در زبان ساسنكريت بمعناي گودال است . و آن محلي بوده است براي نگهداري آتش در قديم . وقتي شما با تمرينات تمركز فكر و مديتيشن توانستيد به درون خود راه يابيد و بر نقاط داخلي بدن و انرژي نهفته اثر گذار باشيد. مي توانيد اين انرژي را فعال نمائيد . اگر بخواهيم براي درك و حس كردن اين مطلب مثال قابل لمس بزنيم مي توانيم اين حالت را به فعال شدن انرژي و نيروي جنسي تشبيه كنيم : انرژي جنسي هم در ما نهفته و خفته است ولي وقتي به كمك ذهن يا تجربه واقعي آن را تحرك مي كنيم ؛ به تدريج حرارت و نيروئي درون ما زنده مي شود و ما از آن لذت مي بريم . انرژي كنداليني هم وقتي بيدار مي شود ، مشابه چنين جنبشي را در انسان بوجود مي آورد. زمانيكه انرژي كنداليني فعال مي شود بطور عادي در امتداد ستون فقرات به بالا صعود مي كند و شما حركت آن را احساس مي كنيد اما اين صعود در همه افراد يكسان احساس يا تجربه نمي شود. بعضي ها داغي زيادي در داخل لگن احساس مي كنند.
برخي مورمور شدن يا حالات تيك و جنبش هاي عضلاني پراكنده را تجربه مي كنند. عداه اي هم ممكن است اين بر انگسيفتگي ها را نه بصورت جسماني يلكه بيشتر عاطفي و رواني احساس كنند و دچار تغييرات خاقي يا هيجاني شوند مثلا احساس اينكه مي خواهند گريه كنند . خنده كنند ، جيغ بكشند يا شور عشق زياد را تجربه كنن و اين تفاوت ها به عوامل مختلفي بستگي دارد كه يكي از آن ها نوع تحريك انرژي و نقاط چاكراي مورد نظر است.
وقتي انرژي فعال مي شود و به بالا صعود مي كند عموما در مسير اصلي خود يعني از نقطه نشيمنگاه تا سقف سر از 7 نقطه اصلي كه حوز ها يا ميدان هاي مخصوص انرژي است مي گذرند. اين ميدان ها يا چرخه ها را در يوگا «چاكرا » گويند.
هر نقطه چاكرا از ميان اين 7 نقطه ، داراي خصوصيات خاصي است و فعال شدن هر چاكرا خواص خود را باز مي نمايد.
تمرين كننده «كنداليني يوگا» بعد از اينكه اين انرژي را فعال كرد و در مسير عمودي از پائين به بالا قرار داد بايد آن را به تدريج از اين چاكراها بگذارند و قتي به اين امر موفق گرديد مي تواند مطمئن گردد برحركت و هدايت اين نيرو كنترل و تسلط يافته است.
در قبل به سيدهي ها يا كرامات اشاره داشتيم و در اينجا بايذ بگوئيم كه ظهور هر سيدهي منوط به تحريك نقاط خاصي است و در واقع ممكن است براي هر سيدهي يك يا بيش از يك نقطه موثر باشد . در كتاب كشفيات رواني پشت پرده آهنين نوشته لين اسكرو در مي خوانيم ؛ هر كه چاكراي آناهات را در قلبش بيدار كند مي تواند در هوا راه رود.
در سيدهي يا كرامت پرواز جسم ؛ عموما 3 نقطه يا 3 چاكرا تاكيد شده است.
1-مولادها را
2-آناهات
3-آجنا
براي حصول نتيجه بايد مدتي مديتيشن كرد. همزمان تمرينات يوگا ( آساناها ، پراندياما ) را اجرا نمود و براي بيداري كنداليني تمرينات مخصوصي نظير باندها ، انقبلض و فشار آوردن بر نقاط چاكرا، نهايتا ذكر خواني مخصوص هر چاكرا را با روشي مشخص اجرا نمود . كم كم شما متوجه جنبش انرژي در بدن خواهيد شد . سپس مي توانيد سراغ تمرينات اختصاصي چاكرا به فرض پرواز جسم برويد يوگا و مديتيشن مي كنيد و بعد روي 3 چاكراي مخصوص پرواز عمل مي كنيد.
در اين وضعيت براي كمك مي توانيد در حاليكه نشسته ايد ( در حالت لوتوس يا نيمه لوتوس)
قدري بدن خود را مثل پاندول ساعت به نوسان در آوريد و يا قدري خود را از ناحيه كمر يا نشيمنگاه تكان دهيد و اين تكان ها خوب است با هارموني دروني و احساس دروني از حركت هماهنگ گردد. كم كم شما شروع به جهش كردن مي كنيد ، البته برخي ممكن است قبل از آن شاهد احساس و تجربه تكان هاي شديد باشند.
نمودارها و تحقیقات تی ام را می توانید از سایت تی ام ببینید
rahebazgasht.blogfa.com/
مدیتیشن ماهارشي TM
ماهاريشي ماهاش يوگي ، يكي از اساتيد سرشناس يوگا در جهان در 1957 روشي از مديتيشن را تحت عنوان T.M مخفف (Trensendental Meditation) به معناي “ مديتيشن متعادل ” به جهانيان معرفي نمود كه شكل ساده شده اي از مديتيشن هاي كهن يوگا ست.
ماهاريشي در كتاب مراقبه يا مديتيشن خود مي نويسد: «من از سنت شنكاراچاريا پيروي مي كنم. » و برخي اصوات و مانتراهائي كه استفاده مي كنند از اين طريق در يافت داشته اند.
ايشان در مقابل اين سوال كه آيا شما به افراد مختلف روش هاي متفاوتي ياد مي دهيد و دادن مانتراها چگونه است؟
پاسخ مي دهند.
« اساسا هدف از مراقبه يكي است و آن تجربه است. از تجربه خام و ناپخته ما به سوي تجربيات ظريف پيش مي رويم. بر طبق اين فرضيه هر چيزي مي تواند ابزار مراقبه باشد.
وسيله مراقبه يي كه ما در اختيار افراد قرار مي دهيم يك سري ارتعاشات ويژه است تا يك دسته از ارتعاشات فرد را آرام كند»
و مجددا ادامه مي دهند؛
“برخي اصوات ويژه (هستند) كه انسان را پاك مي كند… برخي از ارتعاشات به بعضي از مردم سازگار است. تنها كافي است كه ارتعاشات درست داده شود تا بتواند برلايه هاي حساس ارتعاشات فرد تاثير بگذارد.”
ماهاريشي در مصاحبه با مجله Life در 1975 (p.26) در لندن مي گويد: يك معلم كار آزموده مي تواند با چند سوال از ميزان سلامت ، احساسات ، تحصيلات و حرفه و وضعيت زناشوئي فرد به آساني مانتراي مخصوص را انتخاب كند.
معلمين ماهاريشي در آموزش T.M ، مانتراها را « سري » تلقي مي كنند و پرتو جوي خود تاكيد مي كنند كه اين مانترا مخصوص شماست و به كسي نگوئيد. اينكه چه ويژگي هائي در فرد براي انتخاب يك مانتراي مخصوص مورد توجه است و ثانيا چگونه اين ويژگي ها از جانب مربيان ارزيابي مي گردد، معمائي است كه آنچنان مراكز T.M از آن سخن نگفته اند اما تحقيقات بعدي مانتراي مراكز T.M را آشكار ساخت.
استيوريچارد اين مانتراها را در كتاب پرواز جسم چنين مي نويسند.
«از ميان تعداد بيشماري مانترا ، فقط 16 مانترا در T.M در نظر گرفته شده است كه البته به تناسب سن در لحظه شروع به افراد مي دهند»
فكر يك موضوع مشخص است ، يك جزء است ، مثلا هويت شما. شما فكر مي كنيد آقا يا خانم X هستيد، اهل فلان ملت ايد، داراي بهمان فرهنگ بومي مي باشيد، تحصيل ، پست و… همه يك ويژگي ظاهري در زندگي حقيقي تان است. اينها جنبه كثرت ،نسبي ومحدوديت زندگي و وجود شماست.
اما حوزه اي ديگر به سمت بينهايت درون شما وجود دارد. آن آگاهي كيهاني است. در اين حوزه شما يك انسان،يك وجود و از اين هم بالاتر متصل به كل «هستي » هستيد.
در حوزه آگاهي ، فرديت و هويت شما محو و غايب مي شود. تجربه اي از اين دست باعث مي شود دانستگي هايتان محدود و گاها انحرافي بنظر رسد. شما از اين دانستگي جزئي رهائي مي يابيد و آزاد مي گرديد.
"بالاترين مرحله تكامل ، آگاهي كيهاني است" (ماهاريشي – كتاب مراقبه)
آنگاه كه وجه عقلي مغز ساكت و خموش است. وجه الهام گيري آن فوق العاده هشيار مي شودو … براي بيشتر مردم حتي روشنفكران ، اين وجه هشياري ، تجربه كاملا تازه اي است. ولي دانشمندان از طريق پژوهشهاي خود به اشراق و مكاشفه مسقيما آشنا هستند . زيرا هر كشف نويني از چنين بارقه غير كلامي و ناگهاني سرچشمه مي گيرد.
1- انتخاب يك وسيله براي معطوف سازي توجه و حواس.
عموما اين وسيله يك وسيله ذهني بصورت تكرار يك يا چند صوت است كه تحت عنوان “مانترا” ناميده مي شود.
“مانترا” در زبان خود ما همان “ذكر” و ذكر خواني است و ژاپن مكتب ذن به نام “نون – وات – سو”مي باشد.
ذكر به معناي “ياد كرد” است و عموما در عرفان و طريقت هاي علوم باطني ايران زمين از آن بسيار سخن گفته شده و مورد استفاده قرار گرفته است.
2-عموما تمرين بصورت نشسته در حالت لوتوس، چهار زانو يا مربع انجام مي شود و فرد در اين حالت بنوعي در تفكر آزاد و تعمق قرار مي گيرد.
3-در اغلب روش هاي مديتيشن جهان ، انواع ذكر گوئي بصورت (گروهي- فردي) و يا زباني ، ذهني و قلبي ديده مي شود.
4-تنفس و تنظيم دم و بازدم و خصوصا حبس دم در بيشتر روش هاي مديتيشن مرسوم است و حتي بعضا جايگاه شاخص دارد. (داشتن خود آگاهي روي عمل تنفس).
5- هدف همه مديتيشن هاي رايج و كهن ، خاموشي فكر و رسيدن به حالت خلاء ذهني (تهي ، فنا ، عدم، از خود بيخودي و …) است.
6- همه انواع مديتيشن هاي تمدن هاي مختلف ، قائل به اتحاد با يگانه هستي بخش و اشراق و الهام از منبع آگاهي كيهاني در حالت خلاء يا صمدي مي باشد.
7-همه مديتيشن هاي رايج معتقدند در طول تمرينات پيشرفته در فرد نيروهائي (سيدهي در زبان سانكريت يوگا و كرامت در ادبيات عرفاني ايران)بيدار مي شود اما نبايد اسير آنها شد بلكه بايد از آنها گذشت و خودشناسي و رسيدن به كمال معنوي را هدف اصلي دانست.
و اما در مورد شيوه اجراي تمرين نيز خوب است به چند روش از اساتيد بنام يا روش هاي رايج از مراكز معتبر اشاره شود.
دستورالعمل هائی برای اجرای مدیتیت
1- قبل از اجرای برنامه مدیتیت ، دو شاخه تلفن را بکشید . رادیو ، ضبط یا تلویزیون اطاقتان را خاموش کنید. شعله چراغ یا گاز را در صورت مزاحمت ببندید و با اطمینان و آسودگی تمرین تان را آغاز نمائید.
2- قبل از اجرای تمرین مدیتیت ، دوش حمام مناسب است.
3- هرگز مدیتیت را در حالت خوابیده (درازکش) انجام نمی دهیدجز موارد ضروری.
بنشینید، کمرتان راراست نگهدارید ، پاهایتان را بصورت مربع روی زمین یا آزاد روی مبل بگذارید، چشمهایتان را ببندید و در نشست مدیتیت قرار بگیرید.
4- هنگام خستگی زیاد ، تب و لرز و بیماری ، مدیتیت نکنید. زیرا ذهن و روان شما آماده نیست .
5- بعد از غذا تمرینات عملی را با فاصله یک الی 5/1 ساعت تاخیر انجام دهید.
6- قبل از خوابیدن برنامه مدیتیت را انجام ندهید.
7- محل انجام تمرین در منزل را عموما در یک نقطه معین انتخاب کنید.
8- زمان انجام تمرین در منزل را عموما در ساعتهای معینی انتخاب کنید.
9- مدیتیت در فضاهای آرام ، سرسبز ، معطر و محلهائی که انسانهای خوب رفتاری هستند ، بهتر انجام می شود.
10- لازم است بعد از اتمام برنامه مدیتیت ، مدتی در وضعیت خوابیده (درازکش ) به استراحت و وانهادگی بپردازید.
11- در حین مدیتیت اگر با شما کاری دارند ، می توانید به آرامی از آن وضعیت خارج شوید و به کار خود بپردازید. لیکن اگر فرصت داشتید به هنگام برگشت ، مدیتیت خود را ادامه دهید.
12- با خانواده ، دوستان و یا رهروان نزدیک ، مواقعی را به تمرین جمعی اختصاص دهید.
13- در حین اجرای مدیتیت ، به جستجوی افکار و احساسات خود نپردازید.
14- در حین اجرای مدیتیت ، سعی در خارج کردن افکار مزاحم نداشته باشید ، بلکه اجازه دهید افکارهمانطوری که می آیند بیاند و همانطور که می روند ، بروند.
15- در حین اجرای مدیتیت ، به تجزیه و تحلیل افکار و احساسات خود نپردازید.
16- حفظ سکون و بی حرکتی بدن در حین تمرین مطلوب است. لیکن اگر دچار مقاومتهائی چون خارش و یا فشار در نقطه ای از بدن می شود می توانید به آرامی عکس العمل نشان دهید.
17- حین مدیتیت ، در پی نتیجه خاصی نباشد و به طبیعی ترین فعالیت ذهن تن بسپارید.
18- افکار خلاق و کشف شهودها اغلب خارج از برنامه مدیتیت ، در لحظه های عادی زندگی رخ می دهند ، پس در برنامه مدیتیت انتظارش را نکشید.
19- ممکن است در اثر تجارب ناخوشایند ، خستگی و فشار روحی پیشین ، در حین مدیتیت یا پس از آن گاهی دچار افکار ناملایم و در هم و بر هم می شوید ، شکیبا باشید و به ادامه تمرین خود امیدوار بوده و بدون تلاش خاصی ، به خود فرصت دهید تا بتدریج خستگی ها آزاد شوند ، فشار روحی کاهش یابد و افکار شما منظم گردد.
20- اگر با مشکل یا مسئله ای برخورد می کنید که حس مینمائید میتوانید راه حل آنرا در خود جستجو کنید، در اینصورت به مطالعه اضافی نپردازید . با دیگران سخنی نگوئید . سکوت نموده و به خود اجازه دهید ، به صورت مکاشفه پاسخ را از خود بیابید .
21- وقتی موضوعی را در پیش دارید که باید عمل شود و چیزی نیست که با حرف زدن و گفتگو حل شود ، مناسب است که در آن باره حرفی نزنید . زیرا ممکن است با سخن گفتن خواسته عملی آنرا از بدن خارج نمائید . سکوت اختیار کنید ، تا آن خواسته بطور حقیقی در عمل شما هویدا گردد.
سيدهي چيست؟( ( Siddhi
سيدهي به معناي كرامت يا قدرت هاي روحاني و مافوق الطيعه است. در كتاب يوگا سوترا اثر حكيم بزرگ پاتانجلي كه اولين اثر كهن و تاريخي بجاي مانده درباره مراحل كامل يوگا و رازهاي پنهان آن است و خوشبختانه در ايران توسط استاد محترم ع ، پاشائي ترجمه و به كمك نشر فرا روان منتشر شده است . در حجم قابل توجه اي درباره رازهاي پنهان سيدهي و نحوه رسيدن به قدرت هاي ما فوق الطبيه اشاره رفته است.
وقتي انرژي و پرانا در درون كنترل مي شود. ذهن در اختيار و كنترل فرد قرار مي گيرد و شخص قادر مي شود نقاط چاكراها را فعال سازد . آنگاه ظهور و بروز قدرت هاي غير متعارف فرا مي رسد.
در يوگا سوترا اين قدرت ها متفاوت و گوناگون مي باشند برخي حتي بيش از 70 قدرت يا سيدهي را نام برده اند ولي اساتيد يوگا بعضي را به بعضي ديگر ترجيح مي دهند.
از جمله سيدهي ها ؛ پرواز جسم ، خواندن فكر ديگران ، شفا بخشي ، بر آوردن آرزوها ، از روي آب عبور كردن ، غيبت شدن ، روشن بيني ، قدرت پيش گويي ، ارتباط با موجودات ديگر ، فهم زبان حيوانات ، سحر و نفوذ كلام و … در همه متون يوگائي و حتي ادبيات ايران زمين ،از ظاهر نمودن اين قدرت ها ، شاگردان باز داشته شده اند . اينكه در يك شخص چه قدرتي فعال مي شود بستگي به استعداد و نوع تمرين و ممارست او دارد . اما حتما لازم است اينگونه تمرينات در صورت وجود سلامت بدن و روان انجام شود آنهم با هدف كامل كردن شناخت و مراحل معنوي.
نكته قابل ذكر اينكه برخي ها ممكن است قدرت شفا بخشي پيدا كنند و به كمك دستها و فكر خود انرژي پرانيك را به ديگران منتقل كنند ولي اين عمل بعد از مدتي ممكن است برايشان خطرناك باشد و نيروي خود را از دست بدهند . در اين مورد خيلي بايد دقت كرد و از تجربه كافي برخوردار بود.
استاد ماهاريشي ماهاش يوگي در مبحث سيدهي و كرامت اشاره مي كند . در بدن انسان 64 مجراي روشن ضميري (خردمندي) وجود دارد كه سيدي ها (كرامات ) از طريق آن كانال ها و مجاري ، خود را آشكار مي سازد. مجموعا حدود 70 سيدهي وجود دارد كه ما به تمرين پاره اي از آن ها مي پردازيم.
بخشي از آن ها سودمند تر از بقيه است . مثل : اقتدار، دوستي، نامرئي شدن ، دانش لايتنها هي و به هوا پري . در ادبيات عرفاني ايران زمين ، رسيدن به هر يك از اين قدرت ها را «مقام يا مقامات » مي نامند و معتقدند كه شخص در هر مر حله به مقامي مي رسد كه بايد از آن گذر كند وگرنه توقف در آن مقام منجر به عدم پيشرفت روحي و تثبيت در آن مقام مي شود.
پيرهرات اين خردمند و استاد راز نازك ، خواجه عبدالله انصاري سروده اي در اين زمينه دارد كه قابل تامل و تفكر است.
گر به هوا روي (پري ) مگسي باشي *.*.*. *.*.*.* به روي آب خسي باشي دل بدست آر تاكسي باشي .
بنابر اين در اين سروده ، هم ، به تجربه پرواز جسم و هوا پري اشاره مي شود و هم مهمتر از آن ، كم ارزش شمردن اين تجربه و اهميت ندادن به آن و در نهايت خدمت به مردم را ترجيح بردن .
عبادت بجز خدمت خلق نيست. «سعدي»
پاتا تجلي ، حكيم و فرزانه يوگا كه بيش از 3 يا 5 هزار سال پيش براي اولين بار تجارب و راز هاي يوگا را در يك نوشته به نام «يوگا سوترا » گرد آورده در اين زمينه مي گويد:
سيدي ها موانعي در برابر درك واقعي هستند.
بودا در كتاب ديگاني كايا (Dighanikaya) شرح مي دهد كه چگونه شاگردانش را از انجام سيدهي باز مي داشت . زيرا آن كارها بوسيله غير بودائيها هم قابل اجرا بود و چرا بايد كسي براي اجرا كردن عمل پرواز جسم بودائي شود؟
امروزه در يكي از روش هاي معروف مديتيشن موسوم به (T.M) يا تفكر متعادل (trancendental meditition ) كه تحت سرپرستي است. از سال 1975 روش پرواز جسم علني و بصورت آكادميك در آمده و در طول سال هاي اخير شاهد پرواز هاي دست جمعي در برخي از شهرهاي دنيا هستيم.
يكي از مسابقاتي كه بدين منظور در واشنگتن برگزار گرديد شخصي موفق شد بالاترين ركورد پرواز (75 سانتي متر ) را بدست آورد.
اين نتيجه در گرو نوعي تمركز فكر ، درونگري و رسيدن به مرحله خاموشي فكر و حواس مي باشد.
وقتي شخصي ، تمرين مديتيشن يا مراقبه مي كند ، در هفته هاي نخست شاهد تشتت افكار و پرش حواس است اما بتدريج قادر به منترل ذهن و آرام كردن حواس مي شود. رسيدن به اين حالت و موفقيت در آن ، درونگري و اتحاد ذهني را فراهم مي آورد . لحظه اي كه افكار كاملا خاموش مي شود و حواس متوقف مي گردد و شخص به خلا ء ذهني مي رسد ، اين اتفاق بزرگي در زندگي رواني فرد است . در اين حالت يكباره فرد ، هويت و فرديت خود را از دست مي دهد و تنها يك احساس غريبي باقي مي ماند ، هشياري بسط يافته و نامحدود . شخص حس مي كند در همه جا گسترش يافته و با همه چيز يكي شده . اين مرحله در يوگا تحت عنوان صمدي (samadi) يا اتحاد است. وحدت با آگاهي كيهاني (روح كلي ). اما اين تجربه اوايل كوتاه و موقت است به همين خاطر ؛ بدان تغيير شكل تدريجي يا كشانيكا (kshanika) يعني صمدي موقت گويند . اگر اين تجربه بطور مستقيم ادامه يابد، مدت تجربه و حضور اين اتقاق ، طولاني تر و دائمي تر مي شود و صمدي دائمي يا نيتيا (nitya) بوجود مي آيد.
در اين حالت ، شخص در هوشياريهاي مختلف و حالت هاي متنوع زندگي ، حالت وحدت گونه ذهني را خواهد داشت و در اينجاست كه به قولي شاهد و مشهود يكي مي شود.
ميان عاشق و معشوق هيچ حائل نيست
تو خود حجاب خودي حافظ از ميان برخيز
در اين مرحله ، ذهن داراي انسجام و توان كامل مي شود و در چنين شرايطي است كه « سيدهي ها » تحقق مي يابند.
استاد ماهاريشي ماهاش يوگي مي گويند:
« وقتي يگانگي عارفانه بين شاهد و مشهود تحقق يافت و صمدي رخ داد، فرد بر موضوعاتي كه تمركز مي دهد قدرت پيدا مي كند».
سيدهي ها يا كرامات و يا بعبارت قدرت هاي روحي ، دو بخش عمده تقسيم مي شوند.
1- سيدهي دانش 2- سيدهي قدرت
سيدهي دانش مثل : توانائي هاي فهم و درك ، روشن بيني اشراق و الهام . سيدهي قدرت مثل ، روي آتش راه رفتن ، حركت دادن اجسام با قدرت فكر و پرواز جسم است. در يكي از گزارشات تجارب پرواز جسم مي خوانيم « وزش يك انرژي در بدن و سبكي باور نكردني ، انگار مقدار زيادي انرژي در امتداد ستون فقرات جريان يافته و بينش آن را يافته ام كه تا سينه و ستون فقرات را مثل يك نور سفيد مشاهده كنم. »
جوزف ويد از طريق مصاحبه با پرواز كنندگان دريافت: آنهايي كه توفيق پرواز را داشته اند ، مي گويند پس از آنكه يكبار بتوان پرواز كرد تكرار آن چندان مشكل نيست ، تا حدي مثل يادگيري شنا كردن.
پرفسور اورم ، جانسون در مورد مراحل تدريجي پرواز مي نويسد.
مراحل تدریجی پرواز
مراحل اول: احساس هوشياري بسط يافته ، انگار شخص در فضا پخش شده است.
مرحله دوم: احساس سبكي (Layhima)
مرحله سوم: احساس حركت انرژي در امتداد ستون فقرات از پايين به بالا
مرحله چهارم: لرزش بدن يا نفس نفس زدن
مرحله پنجم : جهش قور باغه اي ، شخص غير قابل كنترل و ناخود آگاه مثل قورباغه اين سو و آن سو مي پرد (جهش افقي)
مرحله ششم: جهش با كنترل (جهش عمودي ) . شخص در جا مي پرد ولي با شدت پايين مي آيد.
مرحله هفتم : پرواز و توقف كوتاه در فضا و فرود مجدد كه با تكرار و ممارست به حركت در فضا ختم مي شود.
يكي از استادان يوگا مراحل جهش و پرواز جسم را به حركت و راه رفتن نوزاد تشبيه مي كند . همانطور كه نوزاد اول چهار دست و پا راه مي رود بعد چيزي را مي گيرد و راه مي رود بعد روي دو پا راه مي رود . مراحل پرواز جسم نيز عمدتا اينطور است.
نخست بصورت حالت لرزش و تكان هاي جزيي بدن ،بعد جهش قورباغه اي ، بعد جهش عمودي . نهايت حركت و توقف در فضا